Buizen Phono Voorversterker
“Hounddog”
Pagina 3, Hoe bouw je een Hond
Last modified: January 27, 2002
Het bouwen van de hounddog was relatief eenvoudig. Dit wil zoveel zeggen als: De voeding was simpel maar de versterker had meer onderdelen dan ik had verwacht. En omdat ik bij de scratch de ervaring had dat te ruimtelijk bouwen alleen maar ruis en brom tot gevolg had heb ik de versterker wel echt op de millimeter gebouwd.
Uiteindelijk blijkt echter altijd datgene wat zo eenvoudig lijkt de meeste problemen te geven. In dit geval bleken beide trafo’s niet op hun taak berekend maar daarover zo meer ...
Hoewel ik me volledig kan vinden in de uitgangspunten van Fred betreffende de Hounddog vind ik wel dat hij soms onterecht heeft bezuinigd op componenten of op materiaal. Daarnaast wil het apparaat volgens mij gewoonweg niet werken als je het zou bouwen zoals beschreven op zijn webpagina (al is het maar omdat hij voor 110V is ontworpen). Ik heb daarom een paar simpele wijzigingen doorgevoerd die hieronder zijn beschreven. Ik ga er gemakshalve maar van uit dat je de de originele bouwtekeningen van Fred leest zodat ik alleen de verschillen aan hoef te geven.
De opzet van de hounddog is origineel zo dat hij geschikt is voor zowel keramische elementen als MM en dit is omschakelbaar. Aangezien ik zelf geen nut zie voor deze voorziening heb ik alles wat op keramisch leek maar weggelaten.
Allereers de voeding. In de documentatie van Fred staat aangegeven dat er twee trafo’s gebruikt kunnen worden van 0.5 A. De eerste trafo levert 12V wisselspanning dat na gelijkrichting gebruikt wordt voor de gloeidraden, maar deze 12V wisselspanning wordt ook gebruikt om weer 110V wisselspanning te genereren dat na een voltage tripler circuit dient als hoogspanning voor de versterker. Omdat Fred in de USA woont heeft hij dus twee trafo’s gebruikt van 110V primair en 12V/0.5A secundair. Voor ons in NL wordt dat dus een(1) trafo van 12V en een tweede step-up trafo van 24V voor de hoogspanning.
|
|
Bouwen en testen van de voeding |
De secundaire zijde van de eerste trafo dient dus 12V/0.5 A te zijn. Hoewel ik gekozen had voor een printtrafo van 10VA wat duidelijk hoger ligt stuiterde toch de voeding in elkaar. Volgens Fred verbruikt de versterker bij 430V slechts 15mA. Dat komt volgens mij overeen met 1.5A bij 4.3 Volt. Dus een trafo met 6.5VA alleen al voor het versterkerdeel. Ik verwacht dat de heaters ook nog eens ca. 10VA verstoken dus Fred is wel errug optimistisch geweest met z’n berekeningen. Voor wie dit ding ook wilt bouwen raad ik een trafo aan van minstens 16VA (Watt).
Helaas had ik de voeding al in elkaar zitten toen ik dit ontdekte. Dus heb ik tijdelijk maar een externe 12V trafo gebruikt voor de hoogspanning en met twee trafo’s werkt het concept best redelijk, zij het dan dat de voeding nog steeds niet de door Fred aangegeven spanningen haalt. Ik ga hier eens goed naar kijken, want hoewel ik niet direkt een fout in m’n bouwwerk kan vinden zou dit op te lossen moeten zijn.
Ik heb ook maar eens met de meter de spanningen en de stroom nagelopen van de gloei en de hoogspanning. Voor beiden begonnen met een 12V spanningesbron. Op het punt waar de 12V wisselspanning naar de step-up transformator gaat loopt ongeveer 0.2A dus toch maar 2.4VA. De gloeispanning verbruikt ongeveer 0.55-0.6 A gemeten achter de 12V spanningsstabilisator, dus ca. 7VA. Als je dit zo leest dan zou een trafo van 10VA dit net moeten kunnen trekken (maar heeft dan niets over) en hij zal er goed warm van worden.
Vandaag nog eens alle voedingspanningen nagelopen, en toch nog niet tevreden. De door Fred bepaalde spanningen werden bij lange na niet gehaald. Hoewel de schakeling niet erg kritisch is heb ik toch besloten om te kijken hoe hij reageert op een hogere spanning van de nettrafo. Ik heb er dus tijdelijk eens een 16.5 V trafo tussengezet die ik nog had liggen.
Kijk, dat werkt. De hoogspanning komt nu helemaal los, en de
klank ook. Ook de werkt de feedback loop nou veel lekkerder. Na een kleine 10
seconden 
hoogspanning
hoor je hoe de ruis volkomen wegzakt. Ik ga ervan uit dat de complete
versterker met een 18Volt trafo van 1A gevoed kan worden (zeker omdat de spanningsregulator
ervoor zorgt dat e.e.a. niet uit de hand loopt). Wel moet je zorgen dat de Elco’s
niet van het 16Volt type zijn maar 25 of 40V.
Hoewel het zeker een beetje zal bijdragen aan een hoger stroomverbruik denk ik dat het niet handig is om de voeding niet te stabiliseren met een spanningsregulator IC. Zo’n 78S12 IC kost nog geen euro en voor dat geld wil je vast geen risico’s lopen met de buizen. Ik heb in ieder geval toch maar dit component toegevoegd. Ik heb wel direkt een 2A exemplaar genomen, dat kost een kwartje meer en het bespaart je een TO-220 koelrib die alleen al een euro of 3 kost.
Daarnaast heb ik de gloeispanning toch anders opgebouwd. Gebruik
maken van een symmetrische voeing door pin 9 aan de ground te leggen vind ik
best wel bewerkelijk dus dat heb ik maar niet gedaan. De gloeidraden worden
middels 12V op temperatuur gebracht en pin 9 blijft leeg. Wel heb ik de 0-massa
van beide voedingen met elkaar verbonden.
ElkoosIn het ontwerp wordt voornamelijk gebruik gemaakt van Elco’s. Voor mijn gevoel zelfs iets teveel. Zeker als condensator voor de uitgang wilde ik voor die 5 euro toch liever een MKP (zo’n zelfde blauwe blokje als in de UL40-S2 buizenversterker zit) van 1.0uF/630V gebruiken. Overigens zou een kleinere waarde ook moeten kunnen.
In de hoogspanningsvoeding heb ik overigens een iets grotere Elco gebruikt (220uF/450V) eigenlijk alleen omdat ik hem had liggen en er zo’n mooie bevestigingsbeugel bijzat zodat ik hem goed op het chassis vast kon schroeven.
Ik heb bij de bouw waar mogelijk gebruik gemaakt van 1Watt metaalfilm weerstanden die door Conrad worden verkocht op de website (niet in de catalogus). Lekkere dikke jongens die niet direkt afbreken als ik weer eens een fout heb gemaakt en de boel moet gaan ombuigen.
In afwachting van een uitgebreide luisterervaring hier alvast m’n eerste indrukken die zijn ontstaan na twee volle dagen spelen. De gebruikte ECC83 en ECC81 buizen hadden al wat ervaring opgedaan (De Sovtek ECC83 zaten ook een tijdje in de Scratch) en dus duurde het niet te lang voordat we er goed naar konden gaan luisteren.
In eerste instantie met de te lage hoogspanning deed de hounddog het wel, maar er was wat weinig versterking en ook de ruis was nogal nadrukkelijk aanwezig. De hond was nog duidelijk aan het grommen en moest afgericht gaan worden. Met een hogere spanning zijn de ruis en bromproblemen volledig verdwenen: Ongeveer tien seconden na het inschakelen van de hoogspanning is deze gestabiliseerd en is de ruis volledig weg.
Een kleine noot is hier wel op z’n plaats: De hounddog heeft echt even tijd nodig om de spannning richting die 400Volt te laten klimmen, en ook de ontsteking van de 3 Neon lampjes per kanaal geeft even een duidelijke plof. Dus de versterker moet absoluut zacht staan voordat de hounddog wordt ingeschakeld (anders krijg je een keer spijt).
Voor het uitzetten geldt hetzelfde, na 10 seconden hoogspanning af begint er een zeer duidelijk brom te ontstaan als de eindversterker nog op het phono kanaal staat. Dus ook hiervoor geldt weer dat het verstandig is om de versterker zacht te zetten of op een andere bron voordat de hounddog wordt uitgeschakeld.
Het resultaat mag er overigens heel best zijn. De ruisdrempel is, vermoedelijk door de negatieve feedback, nog een stukje lager dan die van de scratch. In een eerste luistersessie gaf Annemarie die blind luisterde toch de voorkeur aan “die andere” (=scratch) maar de verschillen worden kleiner en ieder heeft zo z’n eigen charme. De houddog is begonnen als een leerproject, maar ik neem ongaarne afscheid van huisdieren dus het zou best eens kunnen dat hij permanent in de familie zal worden opgenomen. Je moet zo’n beestje natuurlijk wel wat te doen geven, dus het zou zo maar kunnen dat ik nog ergens een extra Thorens TD160/166 op de kop ga tikken om ook hier Vinyl op te gaan draaien.
Is de Hounddog nu echt af? Nee niet echt...
Ik wil allereerst natuurlijk die extra transformator kwijtraken door 1 wat zwaarder exemplaar van 16-24VA toe te gaan passen. Daarnaast wordt de eerste (net)trafo, die toch wordt vervangen, liederlijk warm. Ik ga ervan uit dat dit geen kwaad kan, maar toch, je blijft voorzichtig met dingen die zo warm worden.
Mijn idee is momenteel als volgt:
- Vervang de nettrafo van 12V, 10VA door exemplaar van 12V en ca. 16-24VA
- Vervang de step-up trafo door een exemplaar van 18V, 10VA zodat de B+ spanning in de juiste bandbreedte komt (of verzin een andere oplossing voor het gebrek aan pit bij de hoogspanning).
- Wellicht moet ik de print voor de gloei of hoogspanning overnieuw maken om hier ruimte te winnen voor de grotere trafo’s
- Koeling? Ik hoop dat de nieuwe exemplaren minder warm worden, dat is goed voor de Elco’s (die er zat inzitten). Duidelijk is dat als ik de kap plaats de boel zo warm wordt dat er toch weer brom in de schakeling komt (vermoedelijk door de voeding).
Daarnaast wil ik de hounddog in het midden van de kast door midden gaan delen en verdelen in een voeding en een versterkerdeel. Dit kan middels een printplaat met koperlaag of door gebruik te maken van een wat breder aluminium profiel. De MKP condensatoren nog vastzetten met siliconenkit.
Tenslotte wil ik nog betere buizen gaan gebruiken. Ik heb momenteel twee 12AX7 (ECC83) van Sovtek gebruikt (Nee, helaas niet de goede XLS maar de WA serie). Wellicht dat hier nog een klankverbetering mee te bereiken is. Tevens hoop ik op buizen die iets minder hongerig zijn naar stroom.
OK, de kogel is door de kerk. Ik ga de complete voeding op een geheel andere manier opzetten.
Vandaag heb ik een nieuwe trafo besteld bij EA-Europe
in Schagen. Ik heb aan Wil gevraagd of hij een kleine blok transformator
kon maken die zowel 12Volt, 1A (12 VA) kon leveren als 300V, 25mA (7.5VA). Wil
dacht dat dit wel zou moeten kunnen, en door de trafo met de lange zijde op
het chassis te bevestigen zou de hoogte inclusief bevestiging beneden de 6 cm
blijven. Warmte ontwikkeling is volgens Wil ook geen probleem.
Prachtig, dat lost zowel het vermogensprobleem op alswel dat ik zonder step-up trafo met een normale gelijkrichter schakeling aan de slag kan.
Ik ga dus alvast een paar zaken inkopen om de voeding anders op te zetten:
Ik ben heel benieuwd, en als alles straks naar behoren gaat werken
zal ik de partslist ook aanpassen.
© Maarten&Annemarie, January 2002